Latest Entries »

HIDROGJENI


Hidrogjeni bën pjesë në grupin e Parë të sistemit periodik. Sipas vetive, është I ngjashëm me elementet e grupit 17. Atomi I hidrogjenit përmban vetëm një proton në bërthamë dhe një elektron valence në orbitalen 1s. Meqenëse I mungon vetëm një elektron për të arritur konfiguracionin stabil të gazit inert (He), ngjashëm sikur elementet halogjene, hidrogjeni do të mund të klasifikohej në grupin e 17. Megjithatë, ai dallohet nga elementet halogjene sepse ka elektronegativitet më të ulët dhe afinitet ndaj elektronit shumë më të vogël. Për shkaqet që i përmendëm më lart, hidrogjeni mësohet si element i veçantë.

PËRHAPJA E HIDROGJENIT NË NATYRË

Hidrogjeni është elementi më i përhapur në gjithësi. Me hulumtime astronomike është vërtetuar se hidrogjeni përbën 75% të masës së gjithësisë. Në Tokë ka më pak hidrogjen të lirë, por ai gjendet në gazra vullkanikë ose në shtresat më të larta atmosferike në sasi shumë të vogla.
Hidrogjeni është mjaft i përhapur në formë komponimesh të tij. Përhapja e hidrogjenit në komponime më së miri mund të ilustrohet me faktin se hidrogjeni është përbërës i ujit, ndërsa 2/3 e sipëfaqes së Tokës janë të mbuluara me ujë. Përveç Ujit, ai është përbërës edhe i shumë komponimeve inorganike. Hidrogjeni po ashtu është përbërës i të gjitha komponimeve organike. Hidrogjeni është përbërës i domosdoshëm i të gjithë organizmave të gjallë dhe për këtë arsye (si edhe oksigjeni) paraqet parakusht të jetës në Tokë. Hidrogjeni në tokë gjendet edhe në përbërje të gazit tokësor, naftës, thëngjillit dhe shkëmbinjve të ndryshëm.

Izotopet e Hidrogjenit: Janë të njohura tri izotope të hidrogjenit:

  1. Hidrogjeni i rëndomtë (1/1 H), që përbën 99.985% të hidrogjenit të natyrë,
    Hidrogjeni në bërthamë nuk ka neutrone, por ka vetëm një proton.
  2. Deuteriumi (2/1 H ose 2/1 D), i cili përbën 0,015%
    Deuteriumi ka një proton dhe një neutron; dhe
  3. Triciumi (3/1 H ose 3/1 T), i cili gjendet vetëm në formë të gjurmëve.
    Triciumi ka një proton dhe dy neutrone. Prania e një neutroni më shumë se te deuteriumë është shkak i jostabilitetit të bërthamës së triciumit, i cili i nënshtrohet zbërthimit radioaktiv.

Deuteriumi përfitohet nga “uji i rëndë” (D2O). Uji i rëndë është komponim i deuteriumit dhe oksigjenit. Ka rëndësi të madhe për kiminë bërthamore. Përdoret si ngadalësues i neutroneve në reaktorët bërthamorë dhe për ftohjen e reaktorëve bërthamorë. Triciumi është radioaktiv me kohë gjysmëzbërthimi 12’262 vjet. Në natyrë është shumë i rrallë, krijohet në shtresat më të larta atmosferike nën ndikimin e rrezeve kozmike. Mund të përfitohet në mënyrë artificiale prej Deuteriumit në reaktorë bërthamorë:

2/1 H  +  2/1 H  ->  3/1 H + 1/1 H

Triciumi përdoret për mbushejn e bombave hidrogjenore.

VETITË FIZIKE DHE KIMIKE TË HIDROGJENIT

Hidrogjeni në kushte normale ekziston si molekulë dyatomëshe, H2. Hidrogjeni është gaz pa ngjyrë, pa erë dhe pa shije. Një litër hidrogjen në temperaturën 0°C dhe presion 101325Pa peshon 0,08987g. Në krahasim me ajrin, është 14,4 herë më i lehtë. Për shkak të masës dhe vëllimit shumë të vogël të molekulave të tij, me lehtësi përhapet gati nëpër të gjitha materialet. Me ftohje të hidrogjenit në -253°C, hidrogjeni kondensohet në lëng pa ngjyrë. Ndërsa në temperaturë -259°C shndërrohet në gjendje agregate të ngurtë me strukturë kristalore heksagonale.

Reaktiviteti i Hidrogjenit varet edhe nga gjendja e tij. Nëse është në gjendje molekulare, reagon vështirë apo nuk reagon fare. Por, nëse është në gjendje atomike (nascente), është shumë reaktiv. Në temperaturë të mjedisit, më lehtë reagon me fluorin dhe klorin, ndërsa me jometalet e tjera reagon në temperatura të larta.
Numrin më të madh të komponimeve, hidrogjeni e formon me Karbonin. Këto komponime zënë vend të veçantë në kiminë organike.

PËRFITIMI I HIDROGJENIT

Hidrogjeni në laborator më së shpeshti përfitohet me veprimin e acideve minerale në metale. Si shembull mund të merret reaksioni mes Zinkut (Zn) dhe Acidit Klorhidrik (HCl). Për përfitimin e hidrogjenit me veprimin e acidit klorhidrik në zink metalik, përdoret aparati i Kipit.

Zn  +  2 HCl  -> ZnCl2  + H2

Hidrogjeni i pastër në laborator mund të përfitohet edhe me elektrolizën e ujit. Gjatë këtij procesi, hidrogjeni lirohet në katodë, ndërsa oksigjeni në anodë. Kjo metodë mund të përdoret edhe për përfitimin industrial të hidrogjenit. Megjithatë, për shkak të kostos së lartë, kjo metodë përdoret më rrallë.
Përpos me elektrolizën e ujit, hidrogjeni mund të përfitohet edhe me elektrolizën e tretësirës së hidroksideve të metaleve alkaline ose nga tretësirat e holluara të acideve (H2SO4, HCl) si dhe nga tretësirat ujore të disa kripërave (NaCl, K2SO4).

Në kushte normale, hidrogjeni atomik (H) është shumë më reaktiv se hidrogjeni molekular.

C(s)  H2O(g)  CO(g)  +  H2(g)

H2(g)  +  CO(g)  +  H2O(g)  =  CO2(g)  +  2H2(g)

 

PËRDORIMI I HIDROGJENIT

Hidrogjeni ka përdorim të shumëfishtë. Përzierja e tij me helium shërben në meteorologji për mbushje aerostatesh. Në aparate speciale përdoret për të fituar temperatura të larta. Hidrogjeni përdoret edhe si mjet reduktues për përfitim të metaleve të rralla nga oksidet e tyre. Në industri të sapunëve përdoret për hidrogjenizimin (ngurtësimin) e vajërave. Po ashtu përdoret për hidrogjenizimin e thëngjillit në proceset e përfitimit të lëndëve të djegshme të lëngëta dhe benzinës sintetike. Sasi shumë të mëdha hidrogjeni përdoren në industrinë kimike për sintezë të amoniakut, acidit klorhidrik, metanolit, etj.
Si bartës i energjisë, ai mund të ketë vend të rëndësishëm në aspektin energjetik në perspektivë. Tash punohet në projektimin e vaiomotorëve, motorëve të veturave dhe autobusëve, të cilët shfrytëzojnë hidrogjenin si lëndë të djegshme. Fatkeqësisht, ideja për shfrytëzim të hidrogjenit si lëndë të djegshme nuk mund të realizohet lehtë, sepse hidrogjeni në natyrë nuk gjendet i lirë. do të thotë, ai duhet të prodhohet, për çka nevojitet energji e madhe. Në këtë drejtim janë duke u bërë përpjekje në përsosjen e prodhimit të hidrogjenit nga uji me ndihmë të energjisë diellore. Pajisjet solare, për këtë qëllim e shndërrojnë energjinë diellore në atë elektrike, me anë të cilës uji zhbëhet në hidrogjen dhe oksigjen. Pastaj hidrogjeni digjet me qëllim të prodhimit të rrymës elektrike.
Perspektiva e përdorimit të hidrogjenit si burim i ri i energjisë mbështetet në energjinë e cila lirohet gjatë djegies të tij. Për këtë arsye është më rëndësi përdorimi i hidrogjenit si karburant për anije kozmike.

Advertisements

Leo Benediktus ka shpenzuar muaj duke intervistuar komunitetet imigrante, që i japin Londrës gjallërinë dhe të rëndësishmen, ushqimin e saj.

Nju Jorku dhe Toronto mund të mendojnë se janë më kozmopolitanë, por Londra në shekullin XXI sigurisht që është qyteti me diversitetin më të madh. Kjo është një prej arsyeve që është zgjedhur nikoqire e Lojërave Olimpike të 2012-tës. Në Londër fliten më shumë se 300 gjuhë dhe ekzistojnë  50 nacionalitete me popullsi prej më shumë se 10’000 njerëz.

Pse ndodh kjo? Së pari, Londra është vend bisnesi. Londinezët kanë më së paku pushime vjetore në Europë dhe orët e punës më të gjata. Njerëzit vijnë për punë dhe për para. Por kjo nuk është arsyeja pse qëndrojnë. Gjuha është një arsye. Englishtja e rrjedhshme është dhuratë e madhe për fëmijët e tyre. Një arsye tjetër befasuese është karakteri i Londinezëve. Ata nuk janë aq të shoqërueshëm sa janë nacionalitetet e tjera. Por kjo ka edhe anën pozitive – njerëzit të lënë të qetë dhe ti je i lirë të jetosh jetën tënde. Në fund, arsyeja më e shijshme është ushqimi. Ju mund të hani darkë në më shumë se 70 restaurante të nacionaliteteve të ndryshme në çdo mbrëmje. Entuziazmi i Londinezëve për ushqimin e huaj krijon mijëra vende pune për komunitete të reja.

Të gjithë Londinezët, të moshuar e të rinj, kanë parimet e tyre. Ata punojnë shumë, i duan fëmijët e tyre dhe largohen nga qendra e qytetit sa më shpejt që munden!

1. Posh Daddy nga Nigeria
Posh Daddy është menagjeri i “Big Choice Barber’s” në rrugën “Peckham High”. Është një sallon flokësh Indiano-Perëndimor dhe Afrikan. Këto dy komunitete nuk kanë kaluar gjithmonë mirë (nuk kanë pasur marrëdhënie të mira).
”Kur erdha këtu për herë të parë, ne thjesht donim të pranoheshim nga komuniteti Indiano-Perëndimor, por ata nuk ishin aq të shoqërueshëm.” –thotë ai. “Tani është më mirë. Në ditët e sotme shumica e vëllezërve të mi Indiano-Perëndimorë në sallon pëlqejnë ushqimin Afrikan, sikurse unë, supë me piper dhe kuku paka, që është pulë me kokos – shumë e nxehtë dhe me aromë.”

2. Stafi në kuzhinën e Asadal-it
“Ky restaurant ka qenë një pjesë e Koresë e sjellur në qytetin e madh anglez.” –thotë Jong-il Park, menagjeri i restaurantit Asadal në Nju Mejdën. Asadali është i njohur për kimchi-n e tij – speca të kripur e me erëza dhe perime. Babai i Jong-ilit e ka hapur restaurantin në vitin 1991 – restauranti i parë korean në qytet. Jong-ili ishte i vetmi korean në shkollën e tij. “Gjëja që vërejta më së shumti ishte se njerëzit m’i ngulnin sytë,” –thotë ai. “Tani këtu mund të shihni shumë koreanë.”

3. Stafi në furrën e bukës Jasar Halim
Jasar Halimi, një shitës ushqimesh dhe furrtar turk, është i njohur në mbarë Londrën. Është hapur në Green Lanes (Korsitë e Gjelbërta) në vitin 1981 nga z. Halimi, një qipriot turk. Në atë kohë, askush nuk shiste ushqim nga atdheu i tyre. Tani, dyqani është i njohur për bakllavën e saj, një tortë e ëmbël e bërë me arra dhe mjaltë. Dyqani është shumë i zënë dhe stafi që punon këtu – qipriotë turq dhe qipriotë grekë – duket se kalojnë shumë mirë me njëri-tjetrin. Në atdheun e tyre, në Qipro, ka ende probleme mes këtyre dy komuniteteve. Por në Londër, ata kalojnë shumë mirë si fqinjë.

4. Fansat e futbollit Portugez në Klubin e fansave të FC Porto-s në Stokuell
”Futbolli për ne është pasion,” –thotë Hoze Antonio Kosta, presidenti i klubit të fansave të Portës, që takohet në Stokuell. “Shumë njerëz vijnë për shoqërinë, – e dini, në një vend të huaj, ju ndiheni më rehat me njerëzit tuaj.”
Erik Santos, pronari i “Santos’ cafe” (kafenesë së Santosit) afër klubit, thotë: “Njerëzit vijnë për bakalhau-në e gruas sime – peshk i kripur, i bërë me patate dhe qepë. E shijshme!” Këtu gjendet një komunitet mjaft i madh që flet gjuhën portugeze, nga Portugalia, Brazili dhe Madeira, por ata nuk rrijnë gjithmonë bashkë. “Të gjithë shikojnë interesat e tyre.” Portugezët dhe Madeiransit, në veçanti, janë grupe shumë të ndara në Londër, sepse Madeira kërkon pavarësinë nga Portugalia.

Shkrimi i vjetër shqip


Kultura shqipëtare është një kulturë e lashtë autoktone, por e shkruar relativisht vonë. Ajo ndjek vazhdimësinë e  kulturës së lashtë ilire dhe është e krijuar në një udhëkryq ngjarjesh dhe epokash ndërmjet Perëndimit e Lindjes, duke ruajtur dhe krijuar mëvetësinë e saj.

Të ndodhur përballë këtij fenomeni, studiuesit shqiptarë dhe të huaj, identitetin historik të kulturës shqiptarë e kanë vendosur thellë në kohë duke e mbështetur në kulturën popullore kolektive, e cila i bën ballë kohës dhe asimilimit të huaj. Ndërsa, siç dihet, kultura e shkrimit është kulturë vetiake dhe për këtë është më e lehtë të kontrollohet dhe të pengohet.
Pa marrë parasysh që shumë dijetarë me origjinë ilire e shqipëtare u bënë të njohur në kultura të tjera të shkruara, duke filluar nga Shën Jeronimi e këndej, shqipja e shkruar dëshmohet vetëm në shekullin XV, në kohën e Gjergj Kastriotit, ku edhe shprehet fuqishëm një identitet shqiptar përpara vetvetes dhe përpara botës.

Dokumentet e para të shipes së shkruar janë të shekullit XV dhe dëshmojnë për të dyja dialektet e shqipes.

 

1. Formula e Pagëzimit (1462)
Dokumenti më i vjetër i shqipës së shkruar që njihet deri më sot, është një formulë e pagëzimit. Fraza shqipe ndodhet në një letër qarkore në latinisht që e kishte shkruar dhe nënshkruar kryeipeshkvi i Durrësit, Pal Engjëlli, në Mat, më 8 nëntor 1462.
Formula në gjuhën shqipe është kjo:

Un të pagëzoj p’r emnit (t’) atit e t’Birit e t’Shpertit Shenjt.

Ajo u shkrua për të ndihmuar banorët e krahinave të largëta, që t’i pagëzonin fëmijët në shtëpi, në pamundësi për t’i shpënë në kishë në rast rreziku. Fraza është në dialektin gegë. Këtë dokument e zbuloi dhe e botoi i pari më 1915, historiani rumun Nikollae Jorga.

 

2. Fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497)
Kalorësi gjerman Arnold Von Harf gjatë udhëtimit për në Palestinë, kur ndodhej në bregdetin shqipëtar ndërmjet Tivarit dhe Ulqinit, shënoi disa fjalë shqipe të cilat i duheshin për nevojat e tij gjatë udhëtimit. Ky fjalorth ka 26 fjalë, 8 fraza e disa numërorë dhe pranë tyre ndodhen edhe kuptimet në gjuhën gjermane.

 

boicke bukë
vene venë
oie ujë
mische mish
jat gjathë, djathë
foeije voe, vezë
oitter uthër, uthull, ufull
poylle pulë
pyske pishk, peshk
krup krypë
myr mirë
kyckge keq
megarune me ngranë
pijne pim
taurne tavernë, pijetore
geneyre një nier
groëa grua
denarye denari
sto ‘shtu, po
jae ja, jo
criste Krisht
dreck dreq
kijrij qiri
kale kal
elbe elb
fijet fjetë
mirenstrasse mirë ndesh të rasha
mireprama Mirë mbrama
meretzeëen mirë se vjen
ake ja kasse zet ve a ke gjakafshë të re
kess felgen gyo kaffs qish blen kjo kafshë
do daple do t’a blej
laff ne kamnijss lajm një këmishë
ne kaffs një kafshë

 

3. Ungjilli i Pashkëve (shek. XV)
Ky dokument është gjetur brenda një dorëshkrimi greqisht të shekullit XIV. Nisur nga kjo, Don Nil Borgia, që më 1930 e botoi tekstin e plotë me fototipi, kujtoi se edhe dorëshkrimi ishte i asaj kohe. Mirëpo, albanologu freng Mario Roku, pas studimesh të kryera, zbuloi se teksti shqip i përket fundit të shekullit XV. Teksti shqip ka dy faqe. Në faqen A është një përkthim i vjershave 62 deri 66 të kreut XXVII të Ungjillit të Shën Mateut. Në faqen B, pas notave muzikore të një kënge pashkësh, nën tekstin greqisht, është përkthimi shqip, që kënga mund të këndohet edhe në shqip.
Ndonëse dokumenti është shkruar me alfabet grek, ai ka rëndësi gjuhësore sepse dëshmon për dokumentin e parë në dialektin toskë.

 

 

Albanologu i madh shqiptar, Eqrem Çabej, duke vlerësuar sigurinë e shkrimit të shqipes në Mesharin e Gjon Buzukut (1555), në mënyrë të ndërmjetme pohon se para tij duhet të ketë pasur libra në shqip.

Dijetari tjetër shqiptar, Faik Konica, në moshën e shkrimit shqip e shpie edhe më tej në të kaluarën dhe përpiqet t’a vendosë në kohë. Duke vlerësuar dëshminë e murgut gjerman Brokardi (Brocardus Teutonicus) të vitit 1332 se:
Shqipëtarët ndonëse kanë një gjuhë krejtësisht tjetër nga latinët, në librat e tyre përdorin alfabetin latin, Konica parashtron se kishte shkrime shqipa përpara këtij viti. Shfaqjen e këtyre shkrimeve ai e lidh me shpalljen e Sharl Anzhuit mbret të Shqipërisë më 1272, ku shqipja si gjuhë popullore do të përdorej thjesht për të lehtësuar veprimtaritë shtetërore. Duke përkrahur mendimin e Milan Shuflajit se nëkëtë kohë Shqipëria ishte më tepër një zgjatje apo një vazhdim kulturor e tregtar i Italisë se sa një rajon nën ndikimin bizantin, shkrimin shqip Konica e sheh të jetë shfaqur diku kah fundi i shekullit XII, atëherë kur edhe Italishja popullore ishte nisur t’ia zinte vendin  latinishtes.

Hipoteza e Faik Konicës shkon deri në caktimin se prej çfarë përbëhej letërsia shqipe në atë kohë, ai pohon se librat përbëheshin nga “një varg poezish e romanesh kalorsiake”; sipar tij ka pasur libra “me kallëzime apo me anektoda”; por numri më i madh do të ketë qenë “libra fetarë dhe libra pieteti”. Hipotezën e vet dhe kërkimin mbrapavështrues të shkrimit shqip edhe Konica e mbështet te shkrimtarët e vjetër shqiptarë të shekujve XVI dhe XVII, autorë librash fetarë që flasin me radhë për dorëshkrimet e vjetra që i ruanin.

Diskursi Alegorik


Krahas shembujve që dalin nga Bibla dhe tekstet e shenjta, vepra e Aligerit, dhe veçanërisht Komedia Hyjnore është një shembull i shkëlqyer i përdorimit të alegorisë së figurë, si diskurs ose tip ligjërimi dhe si stil letrar. Vetë mënyra e përdorimit të figurës së alegorisë në tekstet e Aligerit, bën të qarta tiparet themelore të diskursit alegorik. Komedia hyjnore pothuajse e tëra është ndërtuar mbi alegorinë.

 

Prirje të përdorimit të diskursit alegorik, Dante kishte dëshmuar qysh në krijimet e tij të para, te vëllimi poetik Rima.
Duke analizuar vargun e parë të poemës dhe vargjet 112-114 të këngës XXI të Ferrit, mund të kuptojmë vitin, në të cilin Dante vë ngjarjen në poemë. Udhëtimi fillon më 1300, të premten e madhe, dhe vazhdon në shtatë ditët e fundit. Dante zgjodhi këtë vit meqë ai është vendimtar për të, për Firencën dhe për tërë botën. Këtë vit, ai bëhet i parë (udhëheqës), gjë që bëhet shkak i ekzilit të tij. Në Firejnë, po këtë vit trazirat e atjeshme në mes të bardhëve dhe të zijnve bëhen të përgjakshme; për botën është viti i jubileut të parë të Papa Bonifiacos VIII, që është një thirrje universale për një moral, ashtu sikurse Komedia hyjnore është një përfaqësim artistik i të rrëfyerit të çdo njeriu.
Relacioni alegorik i tekstit të Dantes ngrihet nëpërmjet një aludimi shumë të drejtpërdrejtë të tij në aktualitetin e kohës së vet. Nëpërmjet fytyrave që shihen te Ferri mund të kuptohet se i tërë ferri është aq jetësor; atje Danteja politikanët dhe klerikët e kohës, ata që e detyruan të mërgojë dhe të vdiste pa e parë edhe një herë me sy vendlindjen e tij, Firencën aq të shtrenjtë për të. Pra, përveç dimensionit të alegorisë biblike, teksti poetik i Dantes alegorizon fuqishëm kohën e tij, historinë dhe politikën. Prandaj, dhe në Ferr, Dante i dënoi keq kundërshtarët e tij, duke mos iu lënë derë shpëtimi.
Dhe vetë udhëtimi i poetit për në botën tjetër është një lloj alegorie biblike (shpirti vjen nga Zoti dhe kthehet tek ai), tërë brendia e tekstit, me personazhet, përshkrimet e situatat, që bën të kuptosh se autori ndërton një alegori historike, një relacion poetik me kohën dhe njerëzit e jetës së tij.
Vetë struktura e saktë e Komedisë simbolizon harmoninë që mbretëron në botën e përtejme dhe rregullin që ekziston në gjithësi, në kontrast me tokën ku mbizotëron çrregullimi, mungesa e tolerancës dhe ligjin e bën rastësia. Kështu mbi kuptimin e dukshëm idealist e fetar dalin shenjat e para të mendimit humanist për të vërtetën, virtytin, idealin shoqëror të epokës së Rilindjes që po vinte. Prandaj Komedia Hyjnore mbetet një vepër universale për të gjitha kohërat.


Xhejms Bondi u kthye në hotelin e tij në mesnatë. Dritaret ishin të mbyllura dhe kondicioneri i ajrit (klima) ishte e ndezur. Bondi e fiku atë dhe hapi dritaren. Zemra e tij ende po e therrte atë në gjoksin e tij. Ai lehtësisht mori frymë, pastaj bëri dush dhe shkoi në shtrat.

Në orën 3:30 ai po ëndërronte një ëndërr jo të mirë, me tre burra me pallto të zeza me sy të kuq dhe me dhëmbë të bardha e të inatosura. Papritur, ai u zgjua. Dëgjoi. Ishte një zhurmë. Ajo po vinte nga dritarja. Dikush lëvizte prapa perdes. Xhejms Bondi mori revolen e tij nën jastëkun e tij, pa zhurmë u ngrit nga shtrati dhe u zvarrit ngadalë përreth murit drejt dritares. Dikush po merrte frymë fuqishëm prapa perdes. Bondi e tërhoqi perden me një lëvizje të shpejtë. Flokë të arta shëndritën nën dritën e hënës.

“Meri Gudnajt!” –mallkoi Bondi. “Çfarë dreqin po bëni këtu?”
”Shpejt, Xhejms! Më ndihmo të hyj!” –pëshpëriti Meri.

Bondi uli revolen e tij dhe u mundua t’a tërheqë atë nëpërmjet dritares së hapur. Në momentin e fundit, dritarja u përplas me një zhurmë si të një arme zjarri. Bondi mallkoi përsëri.

Meri Gudnajt pëshpëriti. “Më vjen tmerrësisht keq, Xhejms!”
”Sh! Sh!” –tha Bondi. Ai e udhëhoqi atë shpejt nëpër dhomë drejt banjos. Së pari, ai ndezi dritën, pastaj dushin. Ata u ulën së bashku anash vaskës.

Bondi pyeti përsëri: “Çfarë dreqin jeni duke bërë këtu? Çfarë ka ndodhur?”
“Xhejms, isha shumë e merakosur. Një mesazh ‘pothuajse ndërmjetësues’ më erdhi nga shtabi i përgjithshëm këtë mbrëmje. Një burrë i lartë KGB-së, i cili e përdor emrin Hendriks, po qëndron në këtë hotel. Ai e di që je këtu. Ai po të kërkon!

“E di.” -tha Bondi. “Hendriksi ka qenë këtu që më parë. Poashtu një njeri i quajtur Skaramanga. Meri, a të tha shtabi që kanë një përshkrim timin?”

“Jo, ata nuk kanë. Ata thanë vetëm emrin tënd, Agjenti sekret Xhejms Bond.”

“Falemnderit, Meri. Tani unë duhet të të largoj që këtu. Mos u merakos për mua, thjesht thuaji shtabit që më dhe mesazhin, në rregull?”

“Në rregull, Xhejms”. Meri Gudnajt u ngrit dhe e shikoi në sy. “Të lutem ke kujdes, Xhejms.”

“Sigurisht, sigurisht.” Bondi fiku dushin dhe hapi derën e banjos. “Tani, eja!”

Papritur një zë erdhi nga errësira e dhomës. “Kjo nuk është dita juaj me fat, zotëri Bond. Ejani të dy këtu the ngritini duart lart!”

Skaramanga shkoi tek dera dhe fiku dritat. Revolja e tij e artë ishte drejtuar në Xhejms Bondin.


Marrakeshi i Marokut duket si një skenë filmi të Hollivudit. Është një qytet antik, me ndërtesa ngjyrë rëre dhe me palma në mes të shkretëtirës.
Në qendër gjendet sheshi kryesor, Jemma el Fna. Këtu ju mund të shihni gjarpërinjë që vallëzojnë dhe mund të pini kafe Marokene. Por prapa shehit është zemra e vërtetë e qytetit. Ky është Soku (fjala arabe që do të thotë TREG). Qindra dyqane të vogla dhe tezga janë të hapura nga mëngjesi deri në kohën e drekës dhe përsëri në mbrëmje. Soku, me rrugët e tij të ngushta e të ngarkuara është i ndarë në shumë soqe më të vogla. Aty janë soqet e erëzave, soku i zhurmshëm i mishit, soku i ngjyrshëm i rrobave, soku i arit dhe argjendit, dhe shumë të tjerë.

Më në fund, aty është soku i qilimave. Këtu, qindra qilima e sixhade marokene të punuara me dorë mbulojnë trotuaret. Asnjë sixhade nuk është e njëjtë me tjetrën. Në dyqanin e zotëri Jusuf, ai ju fton të uleni midis qilimave të bukur. Një çajnik ngjyrë argjendi arrin me gota të vogla dhe zotëri Jusufi flet për sixhadet e ndryshme, ndërkohë që asistentët e tij i rokullisin ato një nga një. Dy orë më vonë, pas shumë gotave me çaj minti dhe shumë ujdive, ju më në fund zgjedhni sixhaden tuaj dhe largoheni shumë më i varfër. Pastaj është koha për t’u kthyer në sheshin kryesor për të parë gjarpërinjtë dhe për të numëruar paratë.


Çdo të shtunë, në një qytet të vogël të quajtur (Ajsëll-Sër-La-Sorxh) në jug të Francës organizohet një treg mahnitës. (Ajsëll-Sër-La-Sorxhi) është sikur Venediku. Lumi Sorxh rrjedh nën rrugët e ngushta dhe nën shumë ura dhe në ditën e pazarit çdo rrugë dhe çdo urë mbushet me tezga. Që herët në mëngjes, ky qytet i vogël e i fjetur bëhet një vend i zhurmshëm e i ngarkuar, me shitës duke të thirrur në theksin melodik jugor.

Ju keni zgjedhje të shumta të ullinjve, qindra djathëra dhe pula rosto të shijshme. Por ky nuk është thjesht një pazar ushqimi. Shitësit e gjërave antike mbushin trotuaret me mobilje të vjetra e të bukura franceze, dhe aty ka tavolina të mbuluara me gajtanë (lidhëse) antike dhe me pëlhurë. Shitësit e luleve ju ftojnë të merrni nga tufat e tyre të luleve me ngjyrë të çelur. Ajri është i mbushur me aromë të sapunëve, të erëzave dhe të livandove; të gjitha këto të kultivuara në Provencë. A keni nevojë për një kapele dielli? A keni harruar peshqirin e plazhit? Zgjedhjet tuaja janë të pafundme.

Udhëtarët i mbushin çantat e tyre të shpinës me gjëra të shijshme për drekën e së Dielës: bukë ulliri, domate, proshutë, pjepër dhe sigurisht, një shishe vere vendore me ngjyrë roze. Në orën 1, gjithçka mbyllet dhe secili shkon në shtëpi. Pastaj, është koha për të gjetur një vend të freskët përreth lumit për një piknik perfekt në një ditë perfekte në Provencë.


Bangkoku, kryeqyteti i Tajlandës, është një qytet konstrastesh. Ndërtesat e larta të xhamit duken si në çdo qytet tjetër modern. Por prapa tyre, është një vend ku jeta nuk ka ndryshuar për më shumë se 100 vite – kanalet. E ndërtuar në vitin 1866 nga Mbreti i Tajlandës, këto kanale janë shtëpia e shumë tajlandezëve të cilët ende jetojnë dhe punojnë aty sot. Aty gjenden katër tregje lundruese përreth Bangkokut, dhe më i vjetri dhe më i njohuri është në qytetin Damonem Saduak.

Ky treg është i hapur çdo ditë prej orës 6:30 (në mëngjes). Më së mirë është të blihet herët dhe të lundrosh me TaksiVarkë (Pra, varkë taksi.) Pas orës 9 (në mëngjes), arrijnë autobusët me turistë, dhe ai vend është shumë i ngarkuar.

Është një vend i ngjyrshëm, i zhurmshëm dhe i mrekullueshëm. Gra të vjetra me kapela të mëdha ulen në varka të vogla, të mbushura me fryte tropikale dhe perime, lëng të freskët kokosi dhe me ushqim vendor. Nuk keni ngrënë mëngjes? Atëherë thjesht thirr një shitës për një tas me supë të nxehtë. Ai do t’a marrë atë nga shporeti në pjesën e prapme të varkës së tij!

Por, varkat nuk shesin vetëm ushqim. A do të doje një kapelë tradicionale? Një fustan mëndafshi? Një këmishë me lule? Atëherë vetëm thirr dhe bëj me gisht. Pas zhurmës dhe eksitimit nga tregu, vazhdoni nëpër kanal. Së shpejti do të shihni shtëpi nga druri, kopshte me dru dhe lule duke pluskuar në fshatërat rreth kanalit. Është një mënyrë e bukur e paqësore për të përfunduar udhëtimin tuaj.

Formulat e gjykimeve


Gjykimet p, q, r, etj., duke vepruar me operacionet e veprimeve themelore:
Λ, V, ˥, =>, <=>, formojnë shprehje në matematikën logjike, të cilat i quajmë
Formula të Gjykimeve.

Për shembull: p Λ qp => q; ˥ (p V q); etj. –janë formula të gjykimeve.

Formulat e gjykimeve i shënojmë me shkronja të mëdha të alfabetit:
A, B, C, D, E, F, G,…    …P, Q, R, …   –etj.

Dy formula, A dhe B themi se janë logjikisht ekuivalente, në qoftë se kanë vlera të njëjta sajtësie: ⱱ(A) = ⱱ(B)  =>  A=B.

Në qoftë se formula e gjykimeve në të gjitha rastet është e saktë, për të gjitha vlerat e mundshme të shkronjave të saj, atëherë ajo formulë quhet TAUTOLOGJI (╞ ), në të kundërtën, formula quhet KONTRADIKSION.

Disa Tautologji më të njohura:

1°   ╞ (p V ˥ p)  – Ligji i përjashtimit të së tretës

2°  ╞  ˥(p V ˥ p) – Ligji i Kontradiksionit

3°  ╞ p Λ (p => q) => q  –Ligji i thjeshtimit

4°  ╞ ˥˥ p <=> p – Ligji i negacionit të dyfishtë


Implikacion i dy gjykimeve p, q quhet gjykimi i përbërë “p atëherë q”, që simbolikisht shënohet p=>q.

Për shembull: Nëse 2 + 3 = 5, atëherë (=>) shuma e këndeve të trekëndëshit është 180°.

Implikacioni p=>q është gjykim i saktë nëse gjykimet p, q kanë vlera të sakta ose të pasakta. Poashtu, Implikacioni është i saktë nëse p = ┴ , ndërsa q = ┬ .

 

Tabela e Implikacionit

p q p => q
Ekuivalencë të gjykimeve p, q e quajmë gjykimin e përbërë
p atëherë dhe vetëm atëherë q” dhe simbolikisht shënohet p <=> q.


Ekuivalenca është e saktë nëse të dy gjykimet p, q kanë të njëjtën vlerë saktësie (të dyja të sakta ose të dyja të pasakta).
Tabela e Ekuivalencës
p q p <=> q